Historia Gruzji

Gruzja to jedno z państw, których historia sięga zarania ludzkiej cywilizacji.

Najprawdopodobniej to tutaj, około 6000 lat przed naszą erą ludzie nauczyli się uprawiać winną latorośl i wytwarzać wino. Starożytna Kolchida, gdzie wedle greckich mitów Jazon i Argonauci wyprawiali się po złote runo, to dzisiejsza zachodnia Gruzja, na wybrzeżu Morza Czarnego. Z kolei mit o Prometeuszu, który skradł ogień bogom i za karę został przykuty do gór Kaukazu jest wierną kopią gruzińskiego mitu o Amiranim. Owe „góry Kaukazu” to według gruzińskiej tradycji szczyt Kazbeku (Mkirwancweri), śnieżnego pięciotysięcznika.

02 gold kolchisZłota biżuteria antycznej Kolchidy

Gruzini mówią o sobie „Kartlowie” a Gruzja to w miejscowym języku „Sa-kartwelo”, „Kraj Kartlów”. Jest to nazwa plemiona, które już w IV wieku przed Chrystusem zjednoczyło gruzińskie państwo w granicach zbliżonych do dzisiejszych. Królestwo to, nazywane Kartlią lub Iberią, przetrwało wiele stuleci i stało się kolebką gruzińskiej państwowości.

W I wieku przed naszą erą do Gruzji dociera ekspedycja wielkiego wodza Rzymian, Pompejusza. Część Gruzji zostaje podbita, a część – Iberia – staje się wasalem Rzymu. Pozostaje w sojuszu z Rzymianami, gdyż od wschodu zagraża jej imperium perskie. Związek z Rzymem sprawia też, że Gruzja na zawsze staje się krajem kulturowo związanym z Europą. Obecność Rzymian osłabia też wpływy drugiego wielkiego mocarstwa – imperium perskiego, które graniczy z Gruzją od wschodu i wielokrotnie próbuje ją sobie podporządkować.

Bardzo wcześnie do Gruzji dociera chrześcijaństwo. Wedle antycznych relacji Ewangelię przynieśli tu już apostołowie w I wieku. W 337 roku chrześcijaństwo staje się gruzińską religią państwową: król Mirian i królowa Nana przyjmują wtedy chrzest z rąk wielkiej misjonarki św. Nino, nazywanej „Oświecicielką”. Gruzja przyjmuje więc oficjalnie chrześcijaństwo jako jedno z pierwszych państw na świecie – w tym samym okresie co Rzym czy pobliska Armenia.

Wielkie piętno odcisnął na gruzińskiej historii wiek V i VI. Jest to czas króla Wachtanga Gorgasalego, wielkiej i tragicznej postaci, który poświęcił życie walcząc o niezawisłość Gruzji od Persów. Król ten podjął też decyzję o przeniesieniu stolicy ze starożytnej Mcchety do pobliskiego Tbilisi. Po śmierci walecznego króla Wachtanga jego syn Daczi przeniósł stolicę zgodnie z wolą ojca do Tbilisi, lecz nie zdołał go obronić przed zakusami Persji. Gruzińska stolica zostaje podbita i przechodzi wielokroć z rąk do rąk. Oprócz Persów panują tu Bizantyńczycy, Arabowie, Chazarowie i Turcy. Do zjednoczonego państwa gruzińskiego Tbilisi wróci dopiero za kilkaset lat.

03 Pomnik króla WachtangaPomnik króla Wachtanga Gorgasalego w Tbilisi

VI wiek to też czas kolejnej fali wielkich zmian religijnych. Działa wtedy w Gruzji tzw. 13 Ojców Syryjskich. Ta grupa misjonarzy przybyła z Bliskiego Wschodu zakłada nowe klasztory i kościoły, szerząc młodą jeszcze religię i niszcząc pogańskie świątynie i idole. Dziesiątki świątyń i monastyrów które wybudowali Ojcowie Syryjscy i ich uczniowie zupełnie zmieniło krajobraz Gruzji. Do dziś te budowle zadziwiają swoim kunsztem i trudno bez nich wyobrazić sobie gruzińskie pejzaże.

Po VI wieku Gruzja na długo pozostawała rozbita na feudalne księstewka pozostające pod zwierzchnictwem Bizancjum, Persów czy Arabów. Czasami powtórnej świetności są stulecia od XI do XIII, naznaczone przez 2 wielkie postacie: króla Dawida Budowniczego i królową Tamar.

Król Dawid Budowniczy odziedziczył państwo w opłakanym stanie po abdykacji swojego ojca. Miał wtedy zaledwie 16 lat. Jego długie panowanie przeszło jednak do legendy. Zjednoczył rozbite i opustoszałe państwo, jako pierwszy pokonał w walnej bitwie Turków i odbił z ich rąk Tbilisi. Wykonał gigantyczną pracę stawiając zamki, kościoły, reformując właściwie każdą dziedzinę życia – prawo, podatki, wojsko czy kościół. Za dzieło swojego życia uznał jednak budowę uczelni – akademii w Gelati, nieopodal Kutaisi. Zgodnie ze swoją wolą tam właśnie jest pochowany, w jednej z bram wiodących do klasztoru, tak aby goście deptali po płycie jego grobu.

Panowanie legendarnego króla Dawida otwiera „Złoty Wiek” historii Gruzji. Zdominowała ona wtedy cały Kaukaz. Oprócz ziem rdzennie gruzińskich opanowała również dzisiejszą Armenię, część Azerbejdżanu, północny Kaukaz. Zbudowano dziesiątki zamków, setki klasztorów, akademie, systemy irygacji pól. Kraj liczył wtedy około 5 milionów mieszkańców – więcej niż obecnie i sięgał od Morza Czarnego po Morze Kaspijskie. Rozwijała się nauka i sztuka. Mówi się wręcz o „gruzińskim resensansie” z racji niektórych elementów w kulturze, które w Europie przyjmą się dopiero za kilka stuleci.

04 Tamar fresco1Podobizna królowej Tamar, Wardzia

Ostatnim i największym władcą tego „Złotego Wieku” była królowa Tamar. Jej wojska potrafiły wyprawiać się aż do środkowego Iranu i osadzały na tronie bizantyjskich władców Trapezuntu. Na jej dworze tworzy wielki poeta Szota Rustaweli Jego epickie dzieło „Rycerz w tygrysiej skórze” to olbrzymi poemat o niezwykle kunsztownej konstrukcji, arcydzieło gruzińskiej i światowej literatury.

Po śmierci królowej Tamar Gruzja doświadcza niestety postępującego upadku. Najazdy Turków, Persów i Mongołów zdewastowały kraj, rozbity na wiele drobnych prowincji. Tbilisi wiele razy legło w gruzach, w ruinę upadały i pustoszały całe miasta. Szacuje się, że od XIII do XVIII wieku ludność Gruzji spadła aż dwudziestokrotnie – z 5 milionów do zaledwie 250 tysięcy.

Ostatnim z władców Gruzji, który próbował odbudować jej potęgę był król Herakliusz II, władający Kartlią i Kachetią, tj. dzisiejszą centralną i wschodnią Gruzją pod koniec XVIII wieku. Nie zdołał jednak powstrzymać Persów, którzy zdobyli Tbilisi w 1795 paląc i niszcząc je do gołej ziemi.

Wyniszczona Gruzja od początku XIX została wchłonięta przez rosnące Imperium Rosyjskie. Pod rosyjską dominacją pozostanie przez niemal dwieście kolejnych lat, aż do upadku komunizmu. Rosjanie zniszczyli gruzińskie tradycje państwowe i splądrowali bogactwa gruzińskiej cerkwi. Zapewnili jednak bezpieczeństwo od najazdów rujnujących kraj i gospodarczą stabilizację. Tbilisi stało się centrum administracyjnym całego rosyjskiego Zakaukazia. Błyskawicznie się zaludnia: mając 20 000 mieszkańców na początku XIX osiąga 200 000 w przededniu I Wojny Światowej. Nowe, oryginalne gmachy łączą wschodnie i zachodnie style architektoniczne. Rodzi się nowa gruzińska inteligencja: przyjeżdżają tu literaci, inżynierowie, przemysłowcy, wojskowi w służbie carskiej armii. Ściągają tu wielkie nazwiska rosyjskiej i światowej literatury m.in. Puszkin i Lermontow, Aleksander Dumas. Rodzina carska buduje w Tbilisi rezydencję, dzięki jej obecności rozkwita też słynne uzdrowisko w Bordżomi.

Okres tego bujnego rozwoju kończy się z I Wojną Światową i wybuchem rewolucji bolszewickiej w Rosji. Gruzja w 1918 roku ogłasza niepodległość, ale udaje jej się ją utrzymać tylko kilka lat. Już w 1921 roku bolszewicy ponownie podporządkowują kraj dominacji Moskwy.

Czasy ZSRR obeszły się z Gruzją relatywnie łagodnie. Nie ominęły jej wywózki i tragiczne represje, ale korzystała, podobnie jak w XIX wieku, na pełnieniu funkcji „kurortu imperium”. Tysiące jego mieszkańców przyjeżdżało plażować nad Morzem Czarnym, raczyć się Gruzińskim winem i korzystać z licznych miejscowych uzdrowisk i źródeł mineralnych. I to etniczny Gruzin – Josip Dżugaszwili, Stalin, doprowadzi ZSRR do pozycji światowego mocarstwa.

05 Stalin museumzdjęcie z muzeum Stalina, Gori

Lata dziewięćdziesiąte były dla Gruzji trudne. Przez kilka lat trwała wojna domowa, którą opanował dopiero Eduard Szewardnadze. Pod jego rządami państwo jednak było słabe, a poziom życia dramatycznie się załamał. Gruzja nie kontrolowała też separatystycznych republik Abchazji i Osetii Południowej, de facto kontrolowanych przez Rosję.

Sytuacja zmieniła się mocno po tzw. Rewolucji Róż w listopadzie 2003 roku. Do władzy doszedł Michaił Saakaszwili, który szybko skonsolidował władzę i otworzył Gruzję na świat.

Mimo tragicznych wydarzeń z konfliktu rosyjsko-gruzińskiego w 2008 roku, sytuacja w kraju pozostała stabilna. Dziś Gruzja jest bardzo bezpiecznym i liberalnym krajem, rozwija też coraz bogatszą infrastrukturę turystyczną. Policja i administracja działają bardzo sprawnie, nieraz bywa, że lepiej niż w bogatszych krajach Zachodu. W 2012 roku po raz pierwszy na Kaukazie nastąpiło przekazanie władzy w drodze demokratycznych wyborów – wygrała je koalicja „Gruzińskie Marzenie” multimiliardera Bidziny Iwaniszwilego.

06 public servicenowoczesny budynek administracji – symbol gruzińskich reform

Leave a reply